İstanbul Selinde Zarar Gören Araç, Ev ve İş Yeri Sahipleri Ne Yapmalı? Hukuki Haklar Rehberi

14 Ekim'de İstanbul'da sabahtan akşama kadar süren sağanak, kentte binlerce su baskınına, heyelanlara ve iki kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. Sosyal medyada gün boyu gündemin ilk sırasında kalan selin ardından en çok sorulan sorular hukuki: Suya gömülen aracın parasını kim ödeyecek, evi ve dükkânı su basanlar nereye başvuracak, belediyeye dava açılabilir mi?

Selin bilançosu

Valilik verilerine göre 14 Ekim akşamına kadar 1.277 su baskını, 15 heyelan ve 47 mahsur kalma vakası yaşandı; 808 konut, 280 iş yeri ve 76 aracın zarar gördüğü bildirildi. Beykoz, Sarıyer ve Eyüpsultan'da metrekareye 200 kilogramın üzerinde yağış ölçüldü; Vali, bunun 1942'den bu yana en yüksek değer olduğunu açıkladı. Fatih'te 14 yaşındaki bir çocuk su birikintisinde elektrik akımına kapılarak, Sarıyer Ayazağa'da ise 34 yaşındaki bir kişi düşerek hayatını kaybetti; her iki ölümle ilgili soruşturma başlatıldı. Okullar 15 ve 16 Ekim'de tatil edildi, hasar tespit komisyonları çalışmaya başladı.

Araç sahipleri: Kasko öder mi?

Selde zarar gören aracın masrafını karşılayabilecek temel güvence kasko poliçesi. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'na göre "sel ve su baskını ile meydana gelen zararlar" ancak ek sözleşmeyle teminat altına alınabiliyor. Piyasadaki genişletilmiş kasko poliçelerinin çoğu bu teminatı içeriyor; yine de poliçenin "ek teminatlar" bölümüne bakmak gerekiyor. Zorunlu trafik sigortası ise yalnızca üçüncü kişilere verilen zararı karşıladığı için kendi aracınızdaki sel hasarını ödemiyor.

Uyuşmazlıkların en sık yaşandığı konu motor hasarı. Su dolu yolda aracı çalıştırmaya veya ilerletmeye devam eden sürücünün motoru "su çekerse", sigorta şirketleri bunu sigortalının özen yükümlülüğüne aykırılık olarak görüp ödemeden kaçınabiliyor. Bu nedenle su altında kalan aracın motoru çalıştırılmamalı, araç çekiciyle servise götürülmeli.

Konut ve iş yerleri: DASK kapsamaz

Zorunlu deprem sigortası (DASK) yalnızca deprem ve depremin doğrudan neden olduğu zararları karşılıyor; sel hasarı kapsam dışında. Ev ve iş yerleri için bakılması gereken poliçe konut veya iş yeri sigortası. Yangın sigortası genel şartlarında sel ve su baskını da ek teminat olarak düzenlendiğinden poliçede ayrıca yer alması gerekiyor. İş yerleri için emtia, demirbaş ve -poliçede varsa- "kâr kaybı" teminatları ayrı ayrı değerlendiriliyor. Hasar tespit tutanağı, fotoğraflar ve faturalar mutlaka saklanmalı.

Kiracılar açısından da durum net: Selden sonra kullanılamaz hâle gelen veya ayıplı duruma düşen konutta, kiraya veren ayıbı gidermekle yükümlü. Ayıp giderilmezse kiracı Türk Borçlar Kanunu uyarınca kira bedelinden indirim isteyebiliyor; ağır ayıp hâlinde sözleşmeyi feshedebiliyor. Kiracının kendi eşyaları ise ancak kendi konut/eşya sigortasıyla güvence altında.

Belediyeye dava açılabilir mi?

Evet, ama her selde değil. İdare hukukunda kamu idaresi, altyapı ve drenaj gibi hizmetleri gereği gibi kurmadığı, bakımını yapmadığı ya da geç işlettiği için ortaya çıkan zarardan "hizmet kusuru" esasına göre sorumlu. Yıllardır su basan ama önlem alınmayan alt geçitler, tıkalı ızgaralar veya dere yataklarına izin verilen yapılaşma bu kusurun tipik örnekleri. İdareler ise bu tür davalarda yağışın olağanüstü ve öngörülemez olduğunu, yani mücbir sebep bulunduğunu savunuyor. İstanbul'daki yağışın 84 yıllık rekor olması bu savunmayı güçlendirecek; ancak aynı noktada daha önce de su baskını yaşandığını ve şikâyet edildiğini gösteren kayıtlar, mahkemenin değerlendirmesini değiştirebiliyor.

Usul sırası şöyle: İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 13. maddesine göre zarar gören kişi, zararı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde ilgili belediye ya da idareye başvurmalı. Başvuru reddedilirse veya 60 gün içinde cevap verilmezse, 60 gün içinde idare mahkemesinde tam yargı davası açılabiliyor. Sigortadan ödeme alınmışsa sigorta şirketi ödediği tutar için idareye rücu edebiliyor; sigortalı ise yalnızca karşılanmayan zararı (örneğin değer kaybını) talep edebiliyor.

Selden dolayı işe gidemeyen işçi ücret alır mı?

Okulların tatil edildiği, bazı yolların kapandığı ve toplu taşımanın aksadığı günlerde işe gidemeyen çalışanlar için 4857 sayılı İş Kanunu'nda özel bir hüküm var. İşçinin çalıştığı yerde onu çalışmaktan alıkoyan "zorlayıcı sebep" ortaya çıktığında, işçi çalışamadığı her gün için bir haftaya kadar yarım ücret almaya hak kazanıyor. İş yerinin kendisi su baskını nedeniyle faaliyete ara verirse, işverenin de aynı süre için yarım ücret ödeme yükümlülüğü bulunuyor. Zorlayıcı sebep bir haftadan uzun sürerse taraflara iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkânı tanınıyor. Kamu çalışanlarında ise Valilik yalnızca hamile, engelli ve küçük çocuk sahibi bazı personele idari izin verdi.

Destek ve vergi ertelemesi gündeme gelebilir

Vali, hasar tespit çalışmalarının pazartesiye kadar tamamlanacağını ve yardım planının ardından açıklanacağını söyledi. Bölge "genel hayata etkili afet bölgesi" ilan edilirse 7269 sayılı Kanun kapsamındaki yardımlar; Gelir İdaresi'nin mücbir sebep ilan etmesi hâlinde ise vergi beyan ve ödeme sürelerinin ertelenmesi gündeme gelecek. Bu kararlar alındığında sitemizde ayrıca duyurulacak.

Kontrol listesi: İlk 7 gün

• Hasarı tarih ve saatli fotoğraf ve videoyla belgeleyin; aracı veya eşyayı hemen atmayın.
• Sigorta şirketinize en geç 5 iş günü içinde yazılı bildirimde bulunun, eksper raporunu bekleyin.
• Muhtarlık, belediye veya AFAD'ın hasar tespit tutanağını mutlaka alın.
• Bölgede daha önce yaşanan su baskınlarına ilişkin CİMER, belediye başvurusu ve haber kayıtlarını toplayın; bunlar dava açarsanız kusurun ispatında kullanılacak.
• Kira sözleşmesi varsa ev sahibine ayıp bildirimini yazılı (tercihen noter veya e-posta) yapın.