Seçim Takvimi 2028 Baharını Gösteriyor: Anayasa Ne Diyor, 360 Oy Neden Belirleyici?

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, 15 Ekim'de Çankaya Köşkü'nde gazetecilerin sorularını yanıtlarken "Seçimin 2028 Mart veya Nisan ayında yapılması büyük oranda netleşti" dedi ve "Seçimlere 18 ay kaldı" diye ekledi. Açıklama, seçim takviminin hukuki çerçevesine ilişkin soruları yeniden gündeme taşıdı: Olağan seçim ne zaman, takvimi öne çekmenin yolu ne ve bu yolun adaylık üzerinde nasıl bir sonucu var?

Uçum ne söyledi?

Basına yansıyan aktarımlara göre Uçum, 15 Ekim'deki görüşmede seçim takvimiyle birlikte yeni anayasa sürecine de değindi. "1 Ekim 2026 tarihini yeni anayasanın yapım sürecinin başlangıç tarihi olarak belirleyebiliriz" diyen Uçum, yeni anayasa için mutlaka referandum yapılması gerektiğini söyledi. Uçum, 17 Eylül'de yaptığı açıklamada ise Meclis'in "360 milletvekiliyle seçimlerin yenilenmesi kararı" alması hâlinde seçimin 16 Nisan 2028'de yapılabileceğini, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da "son kez aday" olacağını ifade etmişti. 16 Nisan, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ni getiren 2017 halkoylamasının yıl dönümü.

Olağan seçim takvimi

Anayasa'nın 77. maddesine göre "Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır." Son genel seçim 14 Mayıs 2023'te, Cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turu 28 Mayıs 2023'te yapıldı. Beş yıllık dönem bu hesapla 2028 yılının mayıs ayında doluyor. Mart veya nisan gibi daha erken bir tarih, Anayasa'nın öngördüğü bir yenileme kararını gerektiriyor.

116. madde: İki ayrı yenileme yolu

Anayasa'nın 116. maddesi seçimlerin dönem dolmadan yenilenmesi için iki yol tanıyor:

• Meclis kararıyla: TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. 600 üyeli Meclis'te bu, en az 360 oy demek. Bu durumda milletvekili ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yapılır.
• Cumhurbaşkanı kararıyla: Cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu hâlde de iki seçim birlikte yapılır.

Her iki durumda da yenileme kararı verilen Meclis ile Cumhurbaşkanının yetkileri, yeniler göreve başlayıncaya kadar devam ediyor. Yeni seçilenlerin görev süresi de beş yıl oluyor.

Adaylık şartı neden Meclis kararına bağlı?

Anayasa'nın 101. maddesi "Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir" hükmünü içeriyor. 116. maddenin üçüncü fıkrası ise bu kurala tek bir istisna getiriyor: "Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir." İstisna metinde açıkça Meclis kararına bağlandığı için, yenileme kararını Cumhurbaşkanının kendisinin vermesi hâlinde bu ek adaylık hakkı doğmuyor. Uçum'un 360 oya özellikle vurgu yapmasının nedeni de bu.

Erdoğan'ın görev sürelerinin nasıl hesaplanacağı 2023 seçimleri öncesinde de tartışılmış, Yüksek Seçim Kurulu itirazları reddederek adaylığı kabul etmişti. Bugünkü tartışma ise farklı bir noktada: 2023'te başlayan dönemin ikinci dönem sayılacağı ve yeniden adaylığın ancak Meclis'in yenileme kararıyla mümkün olacağı, iktidar kanadından yapılan açıklamaların da dayandığı çerçeve.

Meclis aritmetiği

Euronews Türkçe'nin 18 Eylül tarihli haberinde aktarılan sandalye dağılımına göre AK Parti 280, MHP 46, HÜDA PAR 4 ve DSP 1 milletvekiline sahip; toplam 331. Bu partilerin tamamı yenileme lehine oy kullansa bile 360 eşiğine ulaşmak için en az 29 oy daha gerekiyor. Meclis'te boş sandalyeler bulunsa da Anayasa üye tamsayısını esas aldığı için eşik değişmiyor. Bu nedenle 2028 baharında bir seçim takvimi, iktidar ittifakı dışındaki partilerin bir kısmının ya da bağımsız milletvekillerinin desteğine ihtiyaç duyuyor.

Yeni anayasa için eşikler

Uçum'un sözünü ettiği yeni anayasa süreci de Anayasa değişikliklerini düzenleyen 175. maddeye göre belirli oy eşiklerine tabi. Değişiklik teklifinin en az 200 milletvekilinin imzasıyla verilmesi gerekiyor. Teklif gizli oylamada 400 veya daha fazla oyla kabul edilirse Cumhurbaşkanı onu doğrudan yayımlayabilir ya da halkoylamasına sunabilir. 360 ile 399 arasında oyla kabul edilen teklif ise Cumhurbaşkanınca Meclis'e iade edilmezse zorunlu olarak halkoylamasına gidiyor. Yani hem seçimlerin yenilenmesi hem de referanduma gidecek bir anayasa metni için belirleyici sayı aynı: 360.